Eerste lustrum Preventie Conferentie

Accenten op regionale

samenwerking, op weg naar

een vitalere Leidse regio

#
Hoe kunnen verschillende zorgverleners in de regio Leiden meer en beter met elkaar gaan samenwerken voor vitalere en gezondere inwoners? Deze vraag stond centraal op de vijfde Preventie Conferentie die werd gefaciliteerd door Weight Watchers en het Transformatieteam gemeente Leiden (dat gericht is op decentralisatie van zorgtaken).

#

In de eerste vier afleveringen van de Preventieconferentie lag het accent op de landelijke aanpak, het benoemen van barrières en structurele impulsen die nationaal benaderd kunnen worden om vorderingen te maken in de schotloze leefwereld van inwoners. Daarin is de laatste jaren al aardig vaart gemaakt, mede door de invloed van de beweging die 'de Preventieconferentie' vormt. Op 17 november 2016 kwamen in de Stadsgehoorzaal Leiden spelers uit zorg, welzijn, betrokkenen bij inwonersinitiatieven, gemeenten en zorgverzekeraar uit de regio Leiden bijeen. Het motto was elkaar beter te leren kennen, concreter te gaan samenwerken en zorg en welzijn beter op de leefwereld van inwoners af te stemmen. Met als overkoepelend doel de regionale vonk van regio naar regio over te brengen zodat ook interregionaal van elkaar kan worden geleerd. 'Interregionaal' als noodzakelijke toevoeging. De onderlinge regio's maken de slag, 'Nationaal' helpt, neemt weg en vult aan. Na de regio Leiden, neemt de regio Noordelijke Maasvallei het stokje over (op 13 juni 2017).

Grofweg loopt de gezondheidsregio Leiden van Hillegom in het noorden tot de Krimpenerwaard in het zuiden met als grootste kernen Leiden en Alphen aan den Rijn. Spreekster Annemarie van Dijk van de GGD Hollands Midden, die zich richt op dit gebied, bracht in beeld wat de status van de gezondheid van de inwoners in haar regio is en wat de meest voorkomende gezondheidsproblemen zijn. Globaal genomen wijken de karakteristieken van de bevolking in de regio groot-Leiden niet veel af van die van de rest van Nederland. Zo liet Van Dijk zien dat de bevolking in het gebied van Hollands Midden de komende 25 jaar zal groeien. Deze groei vindt echter vooral plaats in de groep ouderen boven 65, de jongeren maken een lichte groei door en middelbare leeftijdscategorieën dalen in omvang. Een zelfde beeld als het landelijke en dat brengt met zich mee dat vooral binnen de ouderengroep een toename in de behoefte aan van (integrale) zorg- en welzijn te verwachten is. Zo is de prognose dat binnen de regio bijvoorbeeld het aantal gevallen van dementie en het aantal valongevallen zal toenemen. Ook is binnen deze groep de problematiek rond eenzaamheid en maatschappelijke participatie c.q. isolatie groter. Daar staat tegenover dat het aantal mantelzorgers tot 2040 naar verhouding af zal nemen, de middelbare leeftijdscategorieën dalen immers relatief in omvang. Volgens Van Dijk is het dan ook zaak voor de regio Hollands Midden om met deze prognoses in de hand samen met verschillende zorg- en welzijnsorganisaties op de toekomstige problematiek van de groeiende groep ouderen in te spelen.

Een tweede belangrijk punt in het beleid van haar organisatie is de leefstijl van jongeren en jong volwassenen. Ook bij deze groepen zijn in de regio Hollands Midden ten opzichte van de rest van Nederland geen grote verschillen te zien. Het percentage jongeren en jongvolwassenen met overgewicht vraagt dan ook om een aanpak die verdere groei voorkomt en zelfs terugdringing van dit probleem veroorzaakt. Later in de conferentie lichtte Roos van Gelderen, wethouder Jeugd, Zorg en Welzijn van de gemeente Leiden, nog toe dat de gemeente als onderdeel van Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG) de eerste voorzichtige resultaten heeft geboekt in de gezamenlijke aanpak van overgewicht (de gemiddelde BMI daalde licht). Maar aangezien vrijwel de helft van de volwassen boven de dertig jaar kampt met overgewicht (en dat is geen prognose) is ook voor deze groep een gezamenlijke aanpak nodig.

Behalve op overgewicht zoomde Van Dijk nog in op leefstijlfactoren als alcoholgebruik bij jongeren en beweging. En als derde belangrijke aandachtspunt noemde ze de verkleining van gezondheidsverschillen tussen mensen die moeite hebben met rondkomen en mensen met een betere sociaal-economische status. Hierbij viel op dat de mensen die minder goed kunnen rondkomen in de regio Leiden aanzienlijk slechter af zijn met hun gezondheid, dan andere groepen. Ze hebben vaker te maken met eenzaamheid, angst en depressie, huiselijk geweld, functiebeperkingen en lichamelijke aandoeningen. Ze ervaren een slechtere gezondheid dan de rest van de Nederlanders of inwoners uit regio Hollands Midden.

Thuiskoks tegen eenzaamheid


#
Voor deze preventieconferentie werd voor een regionale invalshoek gekozen, omdat nu en de komende jaren, na onder meer de eerdere decentralisatie, het integraal inspelen op de behoeften van inwoners in de regio pas echt kan worden vormgegeven.

Hiervoor waren acht flitspresentaties ingelast van zorg-, welzijn en bewonersinitiatieven en die zich op lokaal en/of regionaal niveau inzetten. De bedoeling was hun activiteiten onder de aandacht te brengen van elkaar en de aanwezige professionals waarvan zo'n 75 procent uit de regio en 25 procent uit de rest van Nederland kwam om van elkaar te leren. Een tot de verbeelding sprekende flitspresentatie kwam van Frank van Rooij van Radius (een organisatie die zich in en om Leiden richt op diensten en de organisatie van activiteiten voor ouderen, chronisch zieken en gehandicapten) en Marieke Hart van Thuis Afgehaald (een organisatie die vrijwillige koks bij mensen thuis laat komen). Voor veel ouderen die er alleen voor staan blijkt de komst van een thuiskok een welkome aanvulling in hun leefpatroon. Het is volgens Hart geen probleem koks te vinden. Het gaat in de praktijk om meer dan koken alleen, want de vrijwilligers doen zo nu en dan ook eens een klusje in huis. Daar draaien ze hun hand niet voor om. Ook blijkt dat de hulp in huis vaak niet eenmalig bij een keertje koken blijft; sommige vrijwilligers komen bij de ouderen terug op bezoek. Van Rooij zag de samenwerking met Thuis Afgehaald meteen zitten, maar merkte op dat sommige thuisbreng-maaltijdinstellingen de organisatie ook wel als concurrerend zien. Niet terecht vindt hij, het is een goede aanvulling. En als je de thuiskoks ook nog eens je professionele keuken aanbiedt voor wat bijscholing, kan het mes aan twee kanten snijden.

Een ander initiatief dat werd gepresenteerd en zich ook richt op ouderen is de Leyden Academy on Vitality and Ageing dat als missie heeft het verbeteren van de kwaliteit van leven van oudere mensen. Marieke van der Waal van de organisatie presenteerde de missie van haar organisatie : 'De kennis die we opdoen moet zijn weg vinden naar het dagelijks leven van oudere mensen. Hoe kunnen wetenschappelijke inzichten in de praktijk worden toegepast en hoe behalen we maximale toegevoegde waarde voor oudere mensen en de samenleving?.' Het is een kenniscentrum dat zich met achttien medewerkers vooral richt op onderzoek, onderwijs en innovatieve projecten met als praktisch doel het vergroten van het leefplezier van ouderen, ze vitaal ouder laten worden en zorgen dat ze blijven meedoen.

Een heel lokaal burgerinitiatief werd gepresenteerd door Ton Polderman. Samen met zijn ega Carolien zette hij Ouderencontact Profburgwijk op. Iedereen die ouder dan 65 is, mag meedoen. Verder is er geen ballotage. De organisatie houdt in de wijk bijeenkomsten. Met enige regelmaat komen er ook politici praatjes houden zodat iedereen op de hoogte is van het reilen en zeilen in de omgeving. Op een gezellige manier zorgen ze voor meer sociale binding. Marieke de Wolf van Weight Watchers vertelde hoe haar organisatie op wijkniveau, vanuit het buurthuis en in samenwerking met de partners uit de wijk, werkt aan een gezonde leefstijl met programma's die wetenschappelijk onderbouwd zijn. Het is de bedoeling zo laagdrempelig mogelijk te zijn waardoor vanuit alle lagen van de Leidse bevolking instroom mogelijk is, aldus De Wolf. Oud hoogleraar Public Health en gezondheidseconoom Guus Schrijvers, die als dagvoorzitter optrad was erg te spreken over de initiatieven die vanuit de basis van de gemeenschap opereren. 'Kijk naar de buurtinitiatief in de profburgwijk', zegt hij. 'Het is weliswaar de nette burgemeestersbuurt, maar toch zijn de mensen hierdoor meer geholpen. Het is goed als gemeenten dergelijke initiatieven steunen met een klein bedrag, dan geloof ik dat ze op andere terreinen veel meer kosten uitsparen, dat hebben ze zo terugverdiend. Dat geldt ook voor Weight Watchers dat wellicht via de zorgverzekeraar in de regio kan worden vergoed als onderdeel van de ketenaanpak rond de bevordering van een gezonde leefstijl en terugdringen van eenzaamheid. Het kookinitiatief is werkelijk prachtig en zo concreet, zo zou het moeten werken. En ook de Leyden Acadamy heeft impact in de regio en daarbuiten'.



Vitaliteit


#
Een voorbeeld van een professionele organisatie die naar samenwerking van dienstverleners op het terrein van gezondheid in de regio Leiden zorgt, werd naar voren gebracht door projectleider Erik Baars van Vitaliteitscentrum071 en de Hogeschool Leiden. Vanuit het Centrum voor Vitaliteit werkt hij aan activiteiten binnen het economische cluster Vitaliteit om inwoners, werkenden en studenten vitaler te maken. Na een onderzoek door kwartiermakers en de opstelling van een businesscase voor een vitaliteitscentrum is in 2016 een begin gemaakt met de oprichting van het zogenoemde Centrum voor Vitaliteit dat vanaf 2017 operationeel moet zijn. Het richt zich op de versterking van de vitaliteitseconomie en de vitaliteit van mensen in de regio Leiden door samenwerking van partners die met vitaliteit en gezondheid bezig zijn. De organisatie heeft een aanjaagfunctie, brengt partijen met elkaar in verbinding, doet aan onderzoek en coaching.

Sjaak de Gouw van de GGD Hollands Midden en wethouder Zorg en Welzijn van de gemeente Alphen aan den Rijn Han de Jager legden tijdens hun flitspresentaties vooral het accent op het belang van 'positieve gezondheid' bij de ontwikkeling en uitvoering van afgestemd lokaal of regionaal beleid. Ook voor hen is samenwerking tussen de verschillende domeinen doorslaggevend. Ineke van der Zande, voorzitter van de Raad van bestuur van Libertas ging ten slotte in op de rol die haar organisatie speelt in de regio Leiden. Al meer dan vijftig jaar biedt haar organisatie steun aan de inwoners van Leiden door zorg aan huis of aan hen die niet meer thuis kunnen wonen. Ze memoreerde eraan dat het merendeel van de kosten op de begroting voor gezondheidszorg in Nederland gaat naar de curatieve sector. Gezondheidsbevordering, waaronder volgens haar ook functies van thuiszorg en thuisverpleging vallen, wordt nog steeds in deze begroting meegerekend, maar vormen slechts een klein percentage van de totale kosten. Ze pleitte voor loskoppeling van preventie en curatie in de zorg en een (financiële) stimulans om dit scheve beeld uit de wereld te helpen. Vanuit haar organisatie liet ze zien hoe in verschillende wijken wordt gewerkt aan sociale cohesie en hoe mantelzorg wordt ondersteund.



Sociaal en medisch domein


#
Terwijl bij de flitspresentaties concreet werd ingezoomd op individuele initiatieven en organisaties, was het middendeel van de conferentie ingeruimd voor een meer overkoepelende blik op de integratie van sociale en medische zorgdomeinen. De Leidse wethouder Roos van Gelderen trapte af. Ze onderstreepte het belang van welzijnswerk als integraal onderdeel van de samenwerking op het gebied van gezondheid en vitaliteit van inwoners. Ook benadrukte ze de noodzaak tot samenwerking van de verschillende zorg- en welzijnsorganisaties in haar gemeente die in de praktijk veel van elkaar kunnen leren, maar ook moeten blijven zorgen voor maatwerk richting burgers die zorg nodig hebben. En daarbij moet ook over de grenzen van de organisaties zelf worden gekeken. Zo gaf ze het voorbeeld van taxivergoedingen voor patiënten die door de ene organisatie wel en de andere niet worden vergoed. Waar een wil is, is een weg, en de wethouder staat open voor mogelijkheden om deze schotten weg te halen. Een gezonde, vitale regio, is haar thema, waarbij samenwerking en maatwerk voorop staan. Er mag geen belemmering zijn door regels, aldus Van Gelderen.

Vanuit het perspectief van de zorgverzekeraar sprak Annette Zwart van Zorg en Zekerheid. Zij zoomde in op concrete samenwerking tussen cliënten en andere spelers in de regio, met als aandachtspunten beweging, voeding en ontspanning. Haar organisatie werkt hierbij vanuit het gedachtengoed van Machteld Huber rond positieve gezondheid. Ze bracht enkele voorbeelden van ketensamenwerking naar voren waaraan haar organisatie deelneemt, zoals een project voor valpreventie of beweegtuinen voor jong en oud. Om het proces van concrete ketensamenwerking te verduidelijken concentreerde ze zich als voorbeeld op het project JOGG waarin met de gemeente, GGD en andere partners wordt samengewerkt. Onderdeel van deze samenwerking is het maken van een infrastructuur waarbij overgewicht bij jongeren integraal kan worden aangepakt. Hiertoe ontwikkelde Zorg en Zekerheid ook een stroomschema waarmee bepaald kan worden welke zorg voor jongeren met overgewicht of obesitas nodig is en welke mogelijkheden tot financiering er zijn vanuit de zorgverzekeraar, zowel voor individuele, financiële ondersteuning als voor ondersteuning van projecten die hieraan bijdragen. Zoals door wethouder Roos van Gelderen eerder aangehaald, noemde Zwart de voorzichtige BMI-daling die in de regio Leiden wordt ingezet als resultaat van de samenwerking.

Gelf Jan Wieringa van 'Proeftuin Gezonde Zorg, Gezonde Regio' besloot het Leidse presentatieblok door inzicht te geven in de proeftuin waarbij hij betrokken is. Hij legde het accent op het belang van een uiteindelijke uniforme, regionale dataverzameling vanuit de verschillende domeinen voor cliënten, patiënten en inwoners. Moderne communicatiemiddelen maken het nu bijvoorbeeld mogelijk patiëntendossiers eenduidig op te stellen wat ten gunste komt aan de zorg voor patiënten. Hij pleit voor het opheffen van informatie-assymetrie in patiëntendossiers opdat zorgverleners goed geïnformeerd keuzes kunnen maken. Het betekent wel dat er goede afspraken gemaakt moeten worden over het beheer en de veiligheid van de data (good governance). Maar als de voorwaarden hiervoor geschapen worden, kan goede zorg tijdig worden gegeven omdat risico's eerder kunnen worden ingeschat, waardoor uiteindelijk gezondheid op langere termijn beter geborgd kan worden. Zo'n aanpak heeft wel lef nodig aldus Wieringa. En uiteindelijk de wil om regionaal, over grenzen van domeinen heen, afspraken te maken over dataverzameling en –integratie.

De samenwerking tussen deze drie belangrijke spelers wordt de komende tijd op dossier- en procesniveau verder uitgewerkt in het streven naar meer vitaliteit en gezondheid van de regionale inwoners.



Landelijk, regionaal, lokaal


#
Namens het ministerie van VWS trad Jack Hutten van de directie Publieke Gezondheid naar voren. Aan het begin van de conferentie gaf hij de stand van zaken weer van het gezondheidsbeleid. Hij zei blij te zijn met de initiatieven op regionaal niveau, maar signaleerde ook dat er over het algemeen nog weinig samenhang is en dat preventie nog geen vanzelfsprekendheid is in het 'dagelijkse leven' van burger en zorgverlener. Een conferentie als deze kan daar volgens hem wel aan bijdragen opdat wat werkt opgeschaald kan worden. Hij pleitte ervoor samen te puzzelen zodat er minder versnippering is van initiatieven, meer samenhang en focus komt en gezondheid en preventie vanzelfsprekende onderdelen worden van het dagelijkse leven'.

Ook bracht hij naar voren dat het Nationaal Programma Preventie voor vijf jaar wordt voortgezet. Element hiervan is Alles is Gezondheid, waarbinnen gestreefd wordt naar een (vrijwillig) maatschappelijk netwerk dat zich inzet voor een gezondere samenleving. 'De maatschappelijke beweging komt op gang', zei Hutten. 'Er zijn inmiddels 1300 organisaties die 300 pledges afsloten om vanuit hun eigen energie te werken aan een gezondere samenleving, van Coca-Cola tot sociale organisaties.'

Volgens hem is er nog wel een lange weg te gaan als het aankomt op lokale en regionale samenwerking. 'We willen de regio de ruimte geven, maar de puzzel is nog niet gelegd', gaf hij aan. De voortzetting van onder meer het Nationaal Programma Preventie Alles is gezondheid is van groot belang en de maatschappelijke beweging rond gezondheid en preventie zal nog groter worden. Op langere termijn zal de discussie nog weleens verder gaan over de herijking van het zorgstelsel naar een gezondheidsstelsel en een nog grotere, intrinsieke maatschappelijke betrokkenheid. Als het aankomt op ondersteuning bij het oplossen van lokale of regionale problemen die samenwerking belemmeringen, gaf hij in ieder geval aan dat zijn telefoonlijn openstaat. Concrete signalen uit het veld zijn volgens hem van belang om tot een beter landelijk beleid te komen.



Samenwerking bij preventie


Dat een gezamenlijke aanpak bij preventie nodig is, benadrukte dagvoorzitter Guus Schrijvers andermaal in zijn lezing. Hij liet zien hoe preventie in het verleden effectief was, bijvoorbeeld bij het naar beneden brengen van het aantal verkeersdoden, het aantal rokers of het alcoholgebruik. Volgens hem gaat het bij preventie om een multi-actoren aanpak. 'Dat werkt, losse interventies werken niet of nauwelijks. Moderne preventie vereist een geïntegreerde aanpak van omgeving, gedrag en financiële prikkels. En dan hebben wij succes', besloot hij.

Tijdens de discussie aan het eind van de dag, die Schrijvers samen met organisator Ferry Koper leidde, werd door Corné van Asten (directeur van Syntein, ketenzorgorganisatie in de Noordelijke Maasvallei) nog ingegaan op het belang van de 'pareltjes'. Daarmee doelde hij op de lokale en regionale initiatieven, zoals ze op deze dag tijdens de flitspresentaties naar voren kwamen. 'Daar gaat het uiteindelijk om, wat gebeurt daar voor de burger en hoe kunnen we daar als gemeente, zorgverzekeraars of zorg- of welzijnsaanbieders het beste op aansluiten, zodat we beter kunnen aansluiten op de behoeften van burgers. We zijn steeds ontzettend goed in het bedenken van hoe dingen anders kunnen of zouden moeten, maar laten we het nu eens andersom opbouwen. Van onderen af.' En daarmee liep hij vooruit op wat hij wil gaan laten zien op de volgende regionale preventieconferentie op 13 juni 2017, waarvoor hij namens de regio Noord-Limburg/Oost-Brabant (Noordelijke Maasvallei) het stokje overneemt.

Mogelijk gemaakt door